Po śmierci bliskiej osoby rodzina ma zwykle na głowie pogrzeb, akt zgonu, bank i sprawy mieszkania, więc o pieniądzach w ZUS łatwo zapomnieć. Część pieniędzy emerytalnych (ta zapisana na subkoncie w ZUS i zgromadzona w otwartym funduszu emerytalnym) podlega jednak podziałowi między bliskich, podobnie jak oszczędności. Podział odbywa się na wniosek osoby uprawnionej, a ZUS sam zawiadamia tylko tych, których zmarły wcześniej wskazał. Na złożenie wniosku nie ma przy tym terminu, więc sprawę można załatwić także wtedy, gdy od śmierci minęło kilka lat.
Określenie „jednorazowa wypłata” trochę upraszcza całą sprawę. Małżonek swoją część dostaje zwykle na subkonto, osoby wskazane mogą wybrać raty rozłożone maksymalnie na dwa lata, a jeżeli zmarły był już emerytem, subkonta może w ogóle nie być do podziału. Dlatego przed złożeniem wniosku dobrze jest ustalić, czy zmarły miał subkonto, czy w dniu śmierci należał do OFE i czy pobierał już emeryturę. Zasady opisuję według przepisów obowiązujących w październiku 2026 roku i wyjaśnień ZUS z lutego 2026 roku.
Które pieniądze z ZUS przechodzą na bliskich, a które nie
Na bliskich przechodzą wyłącznie środki zapisane na subkoncie w ZUS i zgromadzone na rachunku w OFE. Składki zapisane na podstawowym koncie w ZUS (to z niego liczy się większość emerytury) nie są dzielone ani dziedziczone. Służą one do obliczenia świadczenia samego ubezpieczonego, a bliskim może po jego śmierci przysługiwać najwyżej renta rodzinna, czyli osobne świadczenie z własnymi warunkami. Subkonto ZUS prowadzi od 1 maja 2011 roku jako część tego samego indywidualnego konta, a jego wysokość zależy od zarobków i lat pracy, więc u dwóch osób w tym samym wieku może się bardzo różnić.
Subkonto ma każda osoba urodzona po 31 grudnia 1968 roku, bez względu na to, czy kiedykolwiek należała do OFE. Osoby urodzone w latach 1949–1968 mają subkonto tylko wtedy, gdy były członkami OFE, a urodzone przed 1949 rokiem nie mają go wcale. Dziś na subkonto trafia 7,3% podstawy wymiaru składki emerytalnej, a u osób, które nadal przekazują część składki do funduszu, podział wygląda inaczej (4,38% na subkonto i 2,92% do OFE). Pierwszą rzeczą do sprawdzenia jest więc rok urodzenia zmarłego, a przy osobach urodzonych przed 1969 rokiem także to, czy należały do OFE.
Komu przysługuje wypłata z subkonta ZUS po śmierci
Wydawać by się mogło, że pieniądze z subkonta dziedziczy się tak jak resztę majątku, czyli według testamentu albo ustawy. Kolejność jest jednak inna. Najpierw rozlicza się małżonka, o ile zmarły pozostawał w związku małżeńskim, potem osoby wskazane przez zmarłego, a dopiero gdy takich osób nie ma, pieniądze wchodzą do spadku. Te same zasady obowiązują w OFE, bo przepisy o subkoncie odsyłają wprost do ustawy o funduszach emerytalnych. Dyspozycja złożona kiedyś w ZUS albo w funduszu ma więc pierwszeństwo przed testamentem.
Małżonek dostaje połowę środków z subkonta w zakresie, w jakim należały do majątku wspólnego. Tę część ZUS przenosi na subkonto małżonka (a jeżeli małżonek go nie ma, zakłada je), więc pieniądze zostają w systemie emerytalnym i powiększą jego przyszłą emeryturę. Przy rozdzielności majątkowej połowa się nie należy albo obejmuje tylko składki z okresu, w którym wspólność jeszcze trwała. Małżonek może jednak dostać dodatkowo wypłatę z pozostałej części, jeżeli zmarły go wskazał albo jeżeli dziedziczy.
Pozostałą część (a gdy zmarły nie miał małżonka, całość) otrzymują osoby, które zmarły wskazał. Mogą to być członkowie rodziny, ale też partner bez ślubu albo przyjaciel, bo przepisy dopuszczają każdą osobę fizyczną. Udziały wynikają z dyspozycji, a jeżeli zmarły ich nie określił, wszystkie wskazane osoby dostają po równo. Członkowie OFE składali takie wskazanie w funduszu, a osoby z samym subkontem mogły je złożyć w ZUS na formularzu UWU.
Jeżeli nikt nie został wskazany, pieniądze wchodzą do spadku i dostają je spadkobiercy według testamentu albo ustawy. Do wniosku trzeba wtedy dołączyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia od notariusza. Postępowanie w sądzie trwa zwykle dłużej niż wizyta u notariusza, ale u notariusza muszą się co do zasady stawić razem wszyscy, którzy mogą dziedziczyć. Jak testament zmienia krąg spadkobierców, możesz przeczytać w artykule o tym, jak napisać testament.
Osoba wskazana albo spadkobierca może wziąć pieniądze jednorazowo albo w ratach przez okres nie dłuższy niż dwa lata. Jeżeli zmarły był członkiem OFE, ZUS wypłaca część z subkonta w takiej samej formie, w jakiej wypłaca fundusz. Od kwoty wypłaconej osobie wskazanej albo spadkobiercy pobiera się 19% zryczałtowanego podatku dochodowego. Na konto trafia więc kwota pomniejszona o podatek.
Jak sprawdzić OFE zmarłego i od czego zacząć
O tym, gdzie złożyć wniosek, decyduje to, czy zmarły w dniu śmierci był członkiem OFE. Jeżeli był, całą procedurę zaczyna fundusz. OFE dzieli pieniądze z rachunku i w ciągu 14 dni od podziału zawiadamia ZUS o osobach uprawnionych i ich udziałach, a ZUS w ciągu trzech miesięcy dzieli subkonto dokładnie tak samo. ZUS działa wtedy na podstawie zawiadomienia z funduszu, więc osobny wniosek o podział subkonta nie jest potrzebny.
Jeżeli zmarły nigdy nie należał do OFE, procedurę zaczyna ZUS. Tak samo jest wtedy, gdy wszystkie jego pieniądze przeszły już do ZUS przez tak zwany suwak bezpieczeństwa (stopniowe przenoszenie środków z OFE na subkonto w ostatnich dziesięciu latach przed wiekiem emerytalnym), a on sam został wykreślony z Centralnego Rejestru Członków OFE. Musisz wtedy złożyć wniosek USS, czyli „Wniosek o transfer/wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej”. ZUS nie może bowiem podzielić tych pieniędzy z urzędu. Formularz można złożyć w placówce albo przez eZUS.
Nazwę funduszu najłatwiej znaleźć w dokumentach zmarłego, na przykład w korespondencji z OFE albo w umowie z funduszem. Jeżeli takich papierów nie ma, ZUS na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny, informuje, do którego OFE należał zmarły. Wniosek nie ma urzędowego wzoru, ale trzeba do niego dołączyć prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. ZUS odpowiada w ciągu 30 dni. Gdy sprawa spadkowa nie jest jeszcze zamknięta, a nazwy funduszu brakuje w dokumentach, najlepiej zapytać na sali obsługi klienta ZUS, jak w danej sytuacji ustalić fundusz.
Jednorazowa wypłata z subkonta ZUS krok po kroku
Wniosek o wypłatę składa się raz, w funduszu albo w ZUS, i od jego złożenia zaczynają biec terminy wypłaty. Najwięcej czasu zajmuje zwykle zebranie dokumentów, zwłaszcza gdy trzeba najpierw przeprowadzić sprawę spadkową. Osoby wskazane przez zmarłego mają łatwiej, bo potrzebują przede wszystkim aktu zgonu i dokumentu tożsamości. Na samo złożenie wniosku nie ma terminu, więc można spokojnie skompletować dokumenty.
- Sprawdź, czy zmarły mógł mieć subkonto. Ma je każdy urodzony po 1968 roku, a osoby urodzone w latach 1949–1968 tylko wtedy, gdy należały do OFE.
- Ustal, czy w dniu śmierci był członkiem OFE. Pomogą dokumenty z funduszu, a jeżeli ich nie ma, wniosek do ZUS, na który odpowiedź przychodzi w ciągu 30 dni.
- Złóż wniosek we właściwym miejscu. Jeżeli zmarły był w OFE, wniosek składa się na formularzu funduszu, który prowadził jego rachunek, a jeżeli nie był, na formularzu USS w ZUS (w placówce albo przez eZUS).
- Dołącz dokumenty pasujące do Twojej sytuacji. Małżonek przedstawia odpis aktu zgonu, odpis aktu małżeństwa i oświadczenie o stosunkach majątkowych, osoba wskazana dokument tożsamości (i zwykle odpis aktu zgonu), a spadkobierca dodatkowo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.
- Wybierz formę wypłaty. Do wyboru jest wypłata jednorazowa albo raty przez okres do dwóch lat.
Fundusz wypłaca pieniądze osobie wskazanej w ciągu trzech miesięcy, ale nie wcześniej niż miesiąc po przedstawieniu dokumentu tożsamości. Spadkobiercom wypłaca je na tych samych zasadach, liczonych od przedłożenia dokumentów spadkowych. Część z subkonta ZUS przekazuje w ciągu trzech miesięcy od otrzymania zawiadomienia z funduszu, a przy osobach z samym subkontem stosuje odpowiednio te same przepisy, więc trzeba się liczyć z kilkoma miesiącami od złożenia kompletu dokumentów. Do załatwienia sprawy nie są potrzebne płatne firmy pośredniczące, bo wniosek wypełnia się samodzielnie, a pomocy udzielają pracownicy sal obsługi klienta ZUS.
ZUS sam zawiadamia o prawie do pieniędzy tylko osoby, które zmarły wskazał w ZUS, oraz osoby wskazane wcześniej w OFE, jeżeli fundusz przekazał ich dane po zakończeniu suwaka. W pozostałych sprawach rodzina nie dostaje listu, dlatego brak korespondencji z ZUS nie oznacza, że subkonto było puste. Według odpowiedzi Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na interpelację poselską z kwietnia 2026 roku w latach 2020–2024 zmarły 42 351 osób, które miały subkonto bez aktywnego członkostwa w OFE. Wypłatę zrealizowano w 8 037 sprawach, czyli mniej więcej w co piątej. Na subkontach tych osób było łącznie około 939 mln zł (średnio około 22 tys. zł na osobę), a 659,8 mln zł nadal na nich pozostaje, bo nikt nie złożył wniosku.
Co z subkontem, gdy zmarły pobierał już emeryturę
Po przejściu na emeryturę pieniądze z subkonta przestają co do zasady podlegać podziałowi. Wchodzą bowiem do podstawy obliczenia emerytury i od tej chwili służą wypłacie świadczenia samego emeryta. Przepisy pozwalają podzielić subkonto, gdy śmierć nastąpiła najpóźniej w dniu złożenia wniosku o emeryturę w wieku 65 lat albo w dniu nabycia do niej prawa. U osób, które przed 65. rokiem życia pobierały tak zwaną okresową emeryturę kapitałową, granicą jest dzień 65. urodzin. Kto przeszedł na emeryturę wcześniejszą, nie zostawia subkonta do podziału, bo przy przyznaniu świadczenia jego środki przekazano do budżetu państwa.
Po śmierci emeryta, który dostał emeryturę w wieku 65 lat (albo do 65. roku życia pobierał okresową emeryturę kapitałową) i miał subkonto, bliskim może przysługiwać osobne świadczenie, tak zwana wypłata gwarantowana. Przysługuje ona osobom uposażonym, jeżeli emeryt zmarł w ciągu trzech lat od miesiąca, w którym ZUS po raz pierwszy wypłacił mu emeryturę. Kwota maleje z każdym miesiącem pobierania świadczenia, bo od środków z subkonta odejmuje się 1/37 ich wartości za każdy pełny miesiąc. Policzmy to na przykładzie subkonta z kwotą 60 000 zł. Jeżeli emeryt zmarł po dwunastu pełnych miesiącach, wypłata gwarantowana wyniesie około 40 540 zł (60 000 zł minus 12 × 1 621,62 zł), a pod koniec trzyletniego okresu zostanie z niej tylko niewielka część.
Uposażonych emeryt wskazuje w ZUS i może tę dyspozycję zmienić w każdej chwili. Jeżeli chce wskazać kogoś spoza najbliższego kręgu (dzieci, przyjętych na wychowanie wnuków i rodzeństwa, małżonka i rodziców), potrzebuje pisemnej zgody małżonka. Gdy emeryt nikogo nie wskazał, uposażonym jest małżonek, z którym w chwili śmierci pozostawał we wspólności majątkowej, a w pozostałych przypadkach wypłata gwarantowana wchodzi do spadku. To osobne świadczenie, dlatego przed złożeniem wniosku najlepiej omówić sprawę w ZUS z decyzją o przyznaniu emerytury pod ręką.
Podatek od wypłaty i porównanie z PPK, IKE oraz IKZE
Od pieniędzy z subkonta i z OFE wypłaconych osobie wskazanej albo spadkobiercy pobiera się 19% zryczałtowanego podatku dochodowego. Potrąca go instytucja, która wypłaca pieniądze, więc na konto trafia już kwota netto i co do zasady nie trzeba jej osobno rozliczać w zeznaniu. Podatku od spadków i darowizn się tu nie płaci, bo ustawa wprost wyłącza z niego odziedziczone pieniądze z OFE i z subkonta, a osoby wskazane w ogóle nie nabywają ich w drodze spadku. Część przeniesiona na subkonto małżonka nie jest wypłacana, dlatego przy podziale nie pobiera się od niej podatku.
W innych produktach emerytalnych podział wygląda podobnie, choć inaczej rozkłada się podatek. W PPK małżonek również dostaje połowę środków objętych wspólnością i może ją przenieść na własne PPK, IKE albo PPE lub poprosić o wypłatę w gotówce. Według oficjalnego portalu PPK pieniądze po śmierci uczestnika wypłaca się w pełnej wysokości, bez potrąceń podatkowych. Ustawa o IKE i IKZE nie przewiduje osobnej części dla małżonka, więc pieniądze dostają osoby wskazane w umowie, a bez wskazania spadkobiercy. Wypłata z IKE po śmierci oszczędzającego jest zwolniona z podatku, natomiast od wypłaty z IKZE pobiera się 10% (bez podatku można je przenieść na własne IKZE osoby uprawnionej). Czym różnią się oba konta za życia, możesz przeczytać w artykule IKE czy IKZE.
| Produkt | Małżonek | Pozostałe środki | Forma wypłaty | Podatek | Gdzie złożyć wniosek |
|---|---|---|---|---|---|
| Subkonto w ZUS | połowa środków objętych wspólnością, przeniesiona na jego subkonto | osoby wskazane, a bez wskazania spadkobiercy | jednorazowo albo w ratach do 2 lat | 19% od wypłaty, bez podatku od spadków | w OFE, jeżeli zmarły był członkiem, a w pozostałych sprawach w ZUS (wniosek USS) |
| OFE | połowa środków objętych wspólnością, przeniesiona na jego rachunek w OFE | osoby wskazane, a bez wskazania spadkobiercy | jednorazowo albo w ratach do 2 lat | 19% od wypłaty, bez podatku od spadków | fundusz, do którego należał zmarły |
| PPK | połowa środków objętych wspólnością, na jego PPK, IKE albo PPE lub w gotówce | osoby wskazane, a bez wskazania spadkobiercy | przeniesienie na PPK, IKE, PPE albo wypłata | bez podatku dochodowego i bez podatku od spadków | instytucja finansowa prowadząca PPK |
| IKE | brak osobnej części | osoby wskazane w umowie, a bez wskazania spadkobiercy | jednorazowo albo w ratach | bez podatku dochodowego i bez podatku od spadków | instytucja prowadząca IKE |
| IKZE | brak osobnej części | osoby wskazane w umowie, a bez wskazania spadkobiercy | jednorazowo, w ratach albo przeniesienie na własne IKZE | 10% od wypłaty, przeniesienie bez podatku, bez podatku od spadków | instytucja prowadząca IKZE |
Co zrobić już dziś, żeby bliscy nie musieli szukać tych pieniędzy
O tym, jak szybko bliscy dostaną pieniądze, w dużej mierze decyduje dyspozycja złożona za życia. Osoba wskazana przychodzi do ZUS albo do funduszu z aktem zgonu i dokumentem tożsamości, a spadkobierca musi najpierw przeprowadzić sprawę spadkową. ZUS zawiadamia przy tym tylko osoby wskazane, więc samo wskazanie zwiększa szansę, że pieniądze w ogóle zostaną odebrane. Dyspozycje warto złożyć wszędzie, gdzie gromadzisz pieniądze na emeryturę.
- Subkonto w ZUS (osoby, które nie są w OFE) — wniosek UWU ze wskazaniem osób uprawnionych i ich udziałów oraz oświadczenie ZUS-US-OPW-01 o stosunkach majątkowych z małżonkiem. Oba dokumenty złożysz przez eZUS albo w placówce.
- OFE — wskazanie osób uprawnionych w funduszu, także wtedy, gdy składka nie trafia już do OFE.
- PPK — dyspozycja na wypadek śmierci w instytucji finansowej, która prowadzi Twój rachunek.
- IKE i IKZE — wskazanie osób uprawnionych w umowie z bankiem, domem maklerskim albo towarzystwem funduszy (dyspozycję można zmienić w każdej chwili).
- Lista dla rodziny — gdzie masz PPK, IKE i IKZE, czy należysz do OFE i jak skontaktować się z tymi instytucjami.
Wskazania nie wygasają same. Przepisy o OFE oraz o IKE i IKZE pozbawiają je skutku tylko wtedy, gdy wskazana osoba umrze wcześniej. Nie przewidują, żeby unieważniał je rozwód, dlatego były małżonek wpisany przed laty nadal może dostać pieniądze. Dyspozycje dobrze jest przejrzeć po ślubie, rozwodzie, narodzinach dziecka albo śmierci kogoś ze wskazanych, najlepiej przy okazji rocznego przeglądu finansów osobistych. Listę kont i instytucji można trzymać razem z dokumentami, do których rodzina sięga przy przeglądach planu finansowego rodziny na 10 lat.
Pieniądze z subkonta, OFE czy PPK pomagają, ale zwykle nie zastąpią rodzinie dochodu na dłużej. Jeżeli bliscy zależą od Twoich zarobków, większe znaczenie może mieć ubezpieczenie na życie dla rodziny, w którym uposażony także dostaje świadczenie poza spadkiem. Po śmierci małżonka warto też sprawdzić prawo do renty rodzinnej. O tym, jak od 2027 roku zmienia się tak zwana renta wdowia, piszę w osobnym artykule.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dzieci mogą dostać pieniądze z subkonta ZUS po rodzicu?
Tak. Dzieci dostają pieniądze z subkonta jako osoby wskazane przez rodzica albo, gdy rodzic nikogo nie wskazał, jako spadkobiercy. Wcześniej rozlicza się jednak małżonka zmarłego, któremu przypada połowa środków objętych wspólnością majątkową. Przy dziedziczeniu ustawowym dzieci dzielą spadek z małżonkiem w równych częściach, a małżonek nie może dostać mniej niż jedną czwartą. Za niepełnoletnie dziecko wniosek składa jego przedstawiciel ustawowy, najczęściej drugi rodzic.
Ile czasu jest na złożenie wniosku po śmierci bliskiej osoby?
Wniosek o podział i wypłatę środków z subkonta po śmierci ubezpieczonego nie jest ograniczony żadnym terminem, więc można go złożyć także kilka lat po śmierci. Najpierw trzeba jednak sprawdzić, czy w danej sprawie zostały pieniądze do podziału, bo zwykle ich nie ma, gdy zmarły przeszedł na emeryturę w wieku 65 lat albo na emeryturę wcześniejszą. Przy dawnych zgonach najwięcej czasu zajmuje zebranie dokumentów spadkowych i ustalenie, czy zmarły należał do OFE. Informację o funduszu zmarłego ZUS przekazuje w ciągu 30 dni od złożenia wniosku.
Kiedy można wypłacić pieniądze z subkonta ZUS za życia?
Za życia pieniędzy z subkonta nie da się wypłacić w gotówce. Środki z subkonta wchodzą do podstawy obliczenia emerytury, a podziałowi podlegają po śmierci, przy rozwodzie albo przy ustaniu wspólności majątkowej. Przy rozwodzie część przypadająca byłemu małżonkowi trafia na jego subkonto, więc także wtedy żadna ze stron nie dostaje gotówki. W praktyce pieniądze z subkonta trafiają do bliskich jako wypłata dopiero po śmierci jego właściciela, a po przejściu na emeryturę w wieku 65 lat ewentualnie jako wypłata gwarantowana.
Czy pieniądze z subkonta zmarłego można przenieść na IKE?
Nie. Przy subkoncie przepisy przewidują przeniesienie połowy środków objętych wspólnością na subkonto małżonka oraz wypłatę dla osób wskazanych albo spadkobierców. Przeniesienie na IKE jest możliwe przy PPK, bo tam małżonek i osoby uprawnione mogą przekazać pieniądze na własne PPK, IKE albo PPE. Wypłaconą z subkonta kwotę możesz natomiast wpłacić na własne IKE do wysokości rocznego limitu, który w 2026 roku wynosi 28 260 zł. Taka wpłata jest już Twoją nową oszczędnością i podlega zwykłym zasadom IKE.
Stan prawny na
Zastrzeżenie. Tekst ma charakter edukacyjny i nie jest poradą prawną ani podatkową w indywidualnej sprawie. Opis odpowiada przepisom obowiązującym w październiku 2026 roku i wyjaśnieniom ZUS z lutego 2026 roku. Wynik w konkretnej sprawie zależy od daty śmierci, stosunków majątkowych małżonków, złożonych dyspozycji i tego, czy zmarły pobierał emeryturę. Przy sporach o spadek albo o ważność wskazania warto skonsultować dokumenty z notariuszem, adwokatem lub radcą prawnym, a w sprawie samego wniosku zapytać w ZUS albo w funduszu.